สรรสาระกับคนวิชาการ
 
รัฐประหารในประวัติศาสตร์การเมืองไทย

รัฐประหาร (Coup) หมายถึง การใช้กำลัง เพื่อเปลี่ยนแปลงผู้นำรัฐบาล โดยระบอบการปกครองยังคงเดิม เช่น การรัฐประหารสมัยจอมพล แปลก พิบูลสงคราม หรือ สมัยพลเอก ชาติชาย ชุณหะวัณ ซึ่งจะเห็นว่า เปลี่ยนแปลงเฉพาะคณะรัฐบาลเท่านั้น โดยที่ประเทศไทยยังคงระบอบการปกครองแบบประชาธิปไตยโดยมีพระมหากษัตริย์เป็นประมุขเช่นเดิม

ปฏิวัติ (Revolution) หมายถึง การเปลี่ยนรูปแบบหรือระบอบการปกครองประเทศ จากรูปแบบหนึ่งไปสู่อีกรูปแบบหนึ่งอย่างสิ้นเชิง เช่น การปฏิวัติฝรั่งเศส เปลี่ยนจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราช ไปสู่ระบอบสาธารณรัฐ สำหรับประเทศไทยในรัชสมัยรัชกาลที่ 7 เปลี่ยนจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราช ไปสู่ระบอบประชาธิปไตยที่พระมหากษัตริย์อยู่ภายใต้รัฐธรรมนูญ

หลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองเมื่อปี พ.ศ.2475 เป็นต้นมา ประวัติศาสตร์การเมืองไทยในวิถีประชาธิปไตยจากอดีตมาถึงปัจจุบัน มีการทำรัฐประหารเกิดขึ้นหลายครั้ง ดังนี้

รัฐประหาร

เหตุการณ์

1 เมษายน 2476

พระยามโนปกรณ์นิติธาดา ประกาศพระราชกฤฎีกาปิดสภาผู้แทนราษฎร พร้อมงดใช้รัฐธรรมนูญบางมาตรา

20 มิถุนายน 2476

พลเอกพระยาพหลพลพยุหเสนา ยึดอำนาจรัฐบาล พระยามโนปกรณ์นิติธาดา

8 พฤศจิกายน 2490

พลโทผิน ชุณหะวัณ ยึดอำนาจรัฐบาล พลเรือตรีถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์

6 เมษายน 2491

คณะนายทหาร ยึดอำนาจและบังคับให้นายควง อภัยวงศ์ ลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี และมอบตำแหน่งต่อให้ จอมพล ป. พิบูลสงคราม

29 พฤศจิกายน 2494

จอมพล ป. พิบูลสงคราม ยึดอำนาจรัฐบาลตัวเอง

16 กันยายน 2500

จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ยึดอำนาจรัฐบาล จอมพล ป. พิบูลสงคราม

20 ตุลาคม 2501

จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ยึดอำนาจรัฐบาล จอมพลถนอม กิตติขจร

17 พฤศจิกายน 2514

จอมพลถนอม กิตติขจร ยึดอำนาจรัฐบาลตัวเอง

6 ตุลาคม 2519

พลเรือเอกสงัด ชลออยู่ ยึดอำนาจรัฐบาล หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช

20 ตุลาคม 2520

พลเรือเอกสงัด ชลออยู่ ยึดอำนาจรัฐบาล นายธานินทร์ กรัยวิเชียร

23 กุมภาพันธ์ 2534

พลเอกสุนทร คงสมพงษ์ ยึดอำนาจรัฐบาล พลเอกชาติชาย ชุณหะวัณ

19 กันยายน 2549

พลเอกสนธิ บุญยรัตกลิน ยึดอำนาจรัฐบาล พันตำรวจโททักษิณ ชินวัตร

22 พฤษภาคม 2557

พลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา ในฐานะผู้อำนวยการกองอำนวยการรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ประกาศยึดอำนาจจากรัฐบาลรักษาการ นายนิวัฒน์ธำรง บุญทรงไพศาล ซึ่งปฏิบัติหน้าที่นายกรัฐมนตรีหลังนางสาวยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ถูกศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยให้พ้นจากตำแหน่ง

แหล่งที่มา :
เชาวนะ ไตรมาศ. (2550). ข้อมูลพื้นฐาน 75 ปี ประชาธิปไตยไทย2475-2550. (พิมพ์ครั้งที่ 5 แก้ไขเพิ่มเติม). กรุงเทพฯ : สถาบันนโยบายศึกษา.

ประสงค์ สุ่นศิริ. (2543). ปฏิวัติ – รัฐประหาร ทหารกับนักการเมือง. กรุงเทพฯ : แสงดาว.

โรม บุนนาค. (2549). คู่มือรัฐประหาร. กรุงเทพฯ : สยามบันทึก.

เรียบเรียงโดย : นางสาวบุษราภรณ์ อัครนิธิยานนท์ กลุ่มงานพัฒนาทรัพยากรสารสนเทศ สำนักวิชาการ
 
Library home
สำนักวิชาการ สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร
Upload : 28/5/2557